ESCRITORES GALEGOS

Xoan Manuel Pintos

VIDA:
Xoan Manuel Valentín Pintos Villar naceu na parroquia de Santa María a Maior (Pontevedra), en 1811.
Según se sabe estudio tres anos de Filosofía (equivalente á Segunda Ensinanza), cinco anos de Institucións Civis (Leis) e un ano de Institucións en Canónicas. E acadou o título de bacharel en Leis en 1833 e o título de bacharel en Canons en 1835. No seu expedente non consta a data de licenciado en leis, ainda que se sabe que traballou de avogado na Coruña.
Casou en Pontevedra con Serafina Amando Boullosa e tivo catorce fillos.
Xoan Manuel Pintos tamén foi xuíz en Cambados, exerceu de avogado en Pontevedra, deu clases de latín no instituto de Pontevedra e foi Rexistrador da Propiedade en Vigo ata o ano da súa morte.
Morre en 1876 en Vigo onde é enterrado.

OBRA:
Este poeta é o máis destacado precursor do Rexurdimento galego.
Escribiu:
“A gaita gallega” (1853): O libro fala dun protagonista, Cristus, un gaiteiro galego, que lle aprende a un tamborileiro non galego, Pedro Luces, o noso idioma.
É un libro en verso (con partes en prosa), que consta de poemas de métrica variada, integrados en sete partes. Tamén ten un contido galeguista, pois o autor pensa que os galegos poden acadar a súa propia dignidade falando e estudiando o galego.
Xoan Manuel Pintos escribiu este libro para exaltar a lingua galega e así que os galegos a usasen.
Ó remate da séptima parte na que divide o libro, o autor dedícalle un texto en prosa ó Padre Sarmiento.

Ademáis escribiu poemas en galego como:
“Contos da aldea”(1858): publicado no periódico El Circulador.
“Rechamo” (1859).
“O reiseñor” (1868): publicado no Almanaque de Galicia (Lugo).
“A Galicia” (1861): é un agromo de epopea de máis de seiscentos versos
Tamén tres églogas:
“Antonio e Margarida”(1857);
“Xacinto e Catriña”(1858);
“Delores e Alexandre”(1858).
E tamén autor dun Breve Diccionario Gallego (1853) cunhas 6000 entradas.

UNHA ESCAPADIÑA

Praia das catedrais

O seu nome é Praia de augas santas, situada en Ribadeo (Lugo). É coñecida por este nome polas apariencias dos seus acantilados.
Está declarado MonumentoNatural pola Consellería de Medio Ambiente da Xunta de Galicia.
O característico desta praia son as diversas figuras que forman as rochas producida pola continuo golpeo das olas contra ellas. Esto pódese ver cando hai baixamar, podendo acceder a un areal que nos levaonda arcos de trinta m., covas, corredores no medio de rochas e outras curiosidades.
Cando hai mareas vivas, as mareas soben e baixan máis do normal podendo chegar a praias veciñas, pero tende coidado e voltar antes de que volva a sibir a marea.

LENDA

LENDA DO PAZO SUBTERRÁNEO

Hai tempo no Pico Sacro (monte próximo a Santiago) había unha torre, dicíase que quén pasara por algún camiño cercano a ela durante a noite, podíase oír os xemidos e lamentos dunha muller alí encantada por un xigante e ben gardada sen que ninguén puidese achegarse a ela. Algúns valentes que ousaron liberala quedaron alí mortos.
Según contan ten os esqueletos colgados a entrada do pazo subterráneo. Dous xigantes de ferro, que se moven a través dun inxenio das portas que cando alguén intenta abrilas caíanlle dous pesado martelos cos cales esnaquizabanlle as cabezas os atrevidos. Ese isto non bastase dise que tralas portas fan garda uns leóns que os destrozarían por se pudiesen esquivar o primeiro atranco.
O xigante do pazo é un bruxo que grazas as artes da maxia destrueu as paredes do castelo e fixo coas pedras e as rochas dos arredores grandes montóns que cubriron a entrada do pazo onde vive.
Dicíase que todo o que os labregos traballaban nas terras ían para os grandes depósitos e horreos do pazo do Pico Sacro, xa que ninguén sabe onde está, pois as rochas cubrírono fai moitos anos que nin sequera os máis vellos do pobo se acordan.
Conta unha velliña do lugar que en S. Lourenzo da Granxa xa fai moitos anos escoitou dicir a súa avoa que unha mociña da súa parroquia desaparecera un día; ó parecer, según din quen a viu estaba falando a noitiña nunha corredoira cun señor, sospeitaron que sería Encanto do Pico Sacro, que a levaría para o seu temido pazo.
Pasou moito tempo sen que ninguén a vira nin se soubera dela, ata que ó cabo de cincuenta anos apareceu ó carón dun ruleiro unha velliña cos cabelos brancos, a cara con enrrugas e os ollos cegos. Coñeceron quén era pois a infeliz preguntaba a todos pola nai daquel rapaza desaparecida, morta facía moito tempo.
Contaba a coitadiña cómo o señor co que falou sendo moza lle dixera que se fora con él, que ía ser tratada coma unha raíña e que tería fermosos vestidos, colares e outras xoias e pedras preciosas de moitas cores, que habería ser servida por criadas. E como ela lle dixera que non quería ir, doulle a beber un viño e despois adormeceuse; ó despertar achouse nun salón moi bonito e cheo de espellos nas paredes, con marcos dourados e grandes cortinas, unha mesa cuberta cun gran mantel branco bordado con flores de moitas cores, deronlle manxares sabrosos e viños doces, pasteis que na súa vida probara nin imaxinara pudiera probar nunca.
Tivo unha vida chea de pracer e encantamento, de festa en festa, xantares delicioso, música, bailes e moi pronto olvidou os seus pais, a súa aldea e toda a súa vida anterior… Ata que pasados algúns meses pariu un fillo mouro. Aquilo produciulle unha gran pena ó saber que tivera un fillo de moura ralea. Entón entroulle a morriña. Pero o señor do pazo díxolle poucos días despois, cando ela pensaba voltar a súa vida chea de praceres:
“Pasou isto por ser desleal conmigo e traizoarme cun dos meus criados mouros; de agora en diante deixaras de ser a miña amada e serás a escrava de todos os que vivimos neste pazo; e traballaras e serviras a todos sen queixarte, xa que polo teu pouco xuizo perdícheste. “
Entón a rapaza chorou os sete chorares e pediulle o señor Encanto que tivera piedade dela, pois non sabía o que lle pasara nin cómo ocurrira tal cousa, a non ser que lle deran unha brebaxe para rirse dela e desgraciala. Pero non serviu de nada e tivo que cumplir o castigo que lle impuxeran. De tantos traballos, amarguras e tanto chorar a diario foise facendo velliña, perdendo a vista dos seus ollos, ata que un día sin saber cómo nin por qué encontrouse na corredoira e foi dar a parroquia onde facía anos a levaran.

ESCRITORES GALEGOS

Nicomedes Pastor Díaz

Vida:
Nicomedes Pastor Díaz Corbelle naceu en Viveiro (Lugo) en 1811. Foi o terceiro de dez irmáns (oito mulleres e dous varóns) puxéronlle o nome do santo do día, San Nicomedes, máis o equivalente en masculino do nome de súa madriña, Pastora.
Seu pai, Antonio Díaz, foi administrador da Armada e chegou a ser contable de correos en Lugo e súa nai era María Corbelle.
Nicomedes ingresou no Seminario de Viveiro e despois no Seminario Santa Catalina en Mondoñedo. Anos máis tarde foi estudiar Leis a Universidade de Santiago de Compostela onde comezou a súa actividade poética. Afectoulle o peche das universidades decretadas por Fernando VII, entón trasladouse a Alcalá de Henares para proseguir os seus estudios e alí conseguiu o título de avogado.
Parece que a súa vocación religiosa era verdadeira, pois morreu solteiro.
Houbo tres importantes valedores que lle facilitaron o seu ingreso na sociedade madrileña:
- Manuel Fernández Varela: Membro do Consello da súa Maxestade e Comisario Apostólico Xeral da Cruzada (cargo eclesiástico de gran importancia) que favoreceu a moitos homes de talento, fomentou o desenrrolo e saneamento da súa terra galega.
- Manuel de Latre: militar liberal destacado nas guerras carlistas, que fixouse nel para recomendalo a postos importantes.
- O académico Manuel José Quintana: poeta e patriota español, por medio deste coñeceu a Espronceda, Larra, Serafín Estébanez Calderón, Ventura de la Vega e moitos outros no que encontra o que anos despois sería o seu mellor amigo e protexido, José Zorrilla. Esta boa relación chega a tal punto que o prólogo da primeira edición de Don Juan Tenorio, obra máis coñecida de Zorrilla, firma Nicomedes Pastor Díaz.
En 1835 foi nomeado, gracias a Latre, oficial do Ministerio de Gobernación en Cáceres, comenzando así unha carreira política.
O 18 de marzo de 1847 foi nomeado membro da Real Academia Española de la Lengua, a partir de aquí entre a súa saude e a negativa a certos lios políticos foi deixando pouco a pouco a política.
Entón centrase na súa vida intelectual e dedícase tranquilamente o seu traballo e o seu estudio.
Foi rector da Universidade de Madrid, nomeado Conselleiro de Estado, nomeado senador do Reino, tamén cumpriu varias misións como embaixador en Cerdeña e Lisboa.
Pese os importantes cargos que ocupou e a súa vida política, foi un home honrado e intachable.
Morreu en marzo do 1863, concedendolle unha pensión a súa nai e a súa irmán para poder sobrevivir despois da súa morte.

Obra:
“Poesías” (1840): Son poemas compostos dende 1828, que foron publicados en revistas coma El Artista.
De feito está o poema “Alborada”(1828), obra en galego que é unha das primeiras obras onde se dan mostras do renacer da lingua galega.
Outro poema é “Egloga de Belmiro e Benigno”, obra en galego, na que dous pastores choran as súas penas de amor.
Predominan os poemas amorosos que xiran en torno a dúas mulleres, Lina, o seu amor adolescente e a outra unha aristócrata que pretendeu na súa idade máis madura.
As súas composicións inspiradas en Lina están cheas de dor, angustia, desconsolo, como o poema “Mariposa negra” (1835), tamén “Al silencio”; “A la muerte” que é un grito de angustia pola morte da sua amada; “A la luna” onde combina a paisaxe galega e a ausencia da súa amada.
Compuxo tamén poemas descriptivos coma “Al acueducto de Segovia”; “En las ruinas de Itálica”, “La sirena del norte”onde describe a paisaxe mariñeira de Galicia; “A la inmortalidad” onde expresa unha dúbida, sobre o máis alá e a perduración.
“Una cita” (1837): É unha novela corta ambientada na Galicia que revive os amores de Lina e a súa morte.
“De Villahermosa a la China. Coloquio de la vida íntima” (1855): Conta os amores do protagonista e a súa conversión relixiosa dende as festas mundanas do pazo madrileño de Villahermosa ata a marcha a China como misioneiro. É unha novela en clave onde o protagonista, Xavier; identificase co autor, ademáis é a novela coa que se consolidou o realismo narrativo.
Ademáis compuxo numeroso artículose varios libros como periodista, político e orador.
“Los problemas del socialismo” (1848 – 1849): Neles revelése a mentalidade conservadora de Pastor Díaz.
Coa colaboración de Francisco Cárdenas, escribiu un libro de biografía coma a de Ángel de Saavedra ou Ramón Cabrera, consta de varios volúmenes.
“Compendio Histórico-Crítico de la Jurisprudencia Romana” (1842)
Entre os seus artículos de crítica destacan “Del movimiento literario en España” e “De las novelas en España”
Publicou en diversas revistas madrileñas, coma “El Artista”, “La abeja” e “El siglo” onde estivo na redacción con Ros de Olano e José Espronceda.
Fundou o semanario “El Conservador” en 1841.
Tamén escribiu para “El correo nacional” e “El Heraldo” e funda un periódico “El Sol” con Antonio de los Ríos Rosas e Gabriel García Tassara.

RECEITA

PURÉ DE CENORIAS

Ingredientes:
500 gr. de cenorias
1 cebola
2 dentes de allo
1 nabo
1 culler de manteiga
1 iogurt natural
¾ l. de caldo de verduras
pementa branca e sal

Elaboración:
1._ Relar a cenoria e reservala para a decoración. Pelar as outras cenorias, picar a cebola, o nabo e cortalos en rodaxas. Picar os allos moi finamente.
2._ Derreter a manteiga e dourar as cenorias, o nabo, os allos durante uns minutos.
3._ Engade o caldo de verduras e deixa cocer durante uns 20 minutos.
4._ Salpimenta e deixa cocer uns 5 minutos máis.
5._ Pon as verduras nun bol e pasa pola batidora ata facer unha pasta cremosa. Volta a por na tixola a crema.
6._ Engade o iogurt, remexe e quenta sen deixar ferver.
7._ Sirve decorandoa coa cenoria relada que tiñamos resevada.

Observacións:
Aplicacións: 1º plato
Preparación: 15 min.
Cocción: 30 min., aprox.
PAX.: 4 personas

PERSOEIROS

María Soliña

Vida
Non se sabe con seguridade en que ano naceu, algúns din no 1551 e outros no 1601; tampouco se sabe o día da súa morte (pois de feito non hai acta de defunción).
Casada con Pedro Barba de profesión pescador. Tivo fillos ainda que se descoñecen cantos.
A súas posesións eran unha casa de pedra de dous andares, varias leiras, unha dorna e o máis importante, dereitos de presentación na Colexiata de Cangas e na Igrexa de San Cibrán, Aldán.

A morte de María Soliña.
Por aquel entón, Cangas era un importante pobo pesqueiro, en pleno auxe económico grazas a pesca e a salazón do peixe.
No 1617 houbo un ataque dos turcos en Cangas e arrasaron o pobo. Nese intre os nobres temen perder as súas riquezas ante a imposibilidade de terlle que pagar as rendas que lle exixían os seus vasalos.
A pobreza provocou tal que un nobre do lugar enviou unha carta o rei para liberalo pobo de pagar os impostos durante un tempo e así recuperar a zona.
Como defensa os donos das terras elaboran un plan dacordo coa Inquisición para non perder o poder económico que tiñan dende décadas. O plan era utilizar a Inquisición para quitarlle o poder as mulleres denunciandoas por bruxería.
Solían denunciar a ricas e pobres para non levantar sospeitas. A Inquisición e o nobre denunciante repartían as ganancias obtidas.
María Soliño (apelido seguramente máis real que Soliña) o ter dereitos, tiña unha porcentaxe das ganancias da Igrexa.. A parte de ter fortuna, ela volveuse tola trala morte do seu home e os seus fillos na invasión do 1617. Ía cada noite a praia, escoitaba as olas e paseaba pola area. Ésta foi a causa máis probable pola que a escolleron, ademáis de ser unha das mulleres máis ricas do pobo.
Foron xulgadas con María outras oito mulleres máis, cos datos necesarios, reais ou non, foron levadas os cárceres secretos do Santo Oficio. A súa condena era levar un hábito de penitencia durante seis meses, pero non se sabe se morreu antes ou despois do castigo, pois non hai acta de defunción. Aínda que se desconfia que despois da tortura a unha muller maior (duns setenta anos) os danos físicos e psíquicos producidos en María Soliña debían de notarse.
Por culpa da avaricia dos nobres, Maria Soliña morreu pobre e soa. Pero sempre se mantivo na memoria de todos, anque se teña unha imaxen deformada como que era unha meiga e estaba tola.

ESCRITORES GALEGOS

Alfonso X, O Sabio

Vida:
Alfonso X naceu na cidade de Toledo (1221), era fillo primoxénito de Fernando III “O Santo” e da princesa xermana Dona Beatriz de Suabia.
A súa vida está vinculada a Galicia, porque foi onde pasou a súa infancia, criouse na fortaleza de Maceda (Ourense). Aquí aprendeu o galego.
En 1249 casou con Dona Violante, filla de Jaume I de Aragón e Dona Violante de Hungría. Cando tiña 31 anos accedeu ó trono de seu pai.
A súa vida mostroulle dúas caras, unha sempre máis exitosa ca outra. Na península consegue numerosas victorias militares contra os árabes (1243 conquista Murcia; 1246, Xaen; 1248 xunto a seu pai participa no cerco de Sevilla; 1260 toma Salé; 1262, ten Cádiz;…). Estivo enfrentado con Alfonso III de Portugal por culpa do Algarve (problema que se resolveu casándo o rei de Portugal cunha filla de Alfonso X, Beatriz, dese matrimonio nacería o rei Don Dinís).
Pero fracasou na política exterior pois ambicionaba alcanzar a coroa do Emperador Romano-Xermánico, a que tiña dereito por ascendencia materna. Ó atender a cumes máis altos deixou abandonado as tarefas como gobernante peninsular e así tivo que afrontar varios levantamentos mudéxares en Andalucía e ainda aumentaron o morrer o seu fillo primoxénito, Fernando.
O outro fillo Sancho “O Bravo” proclamouse rei fronte os desexos de seu pai que nomeara sucesor a seu fillo, Alfonso. O enfrontamento provocou unha guerra civil, na que todos abandonaron, mesmo o seu neto D. Dínis. Este enfrontamento rematou en 1284 cando Alfonso X morreu e convertiu o seu fillo, en Sancho IV de Castela e León. Din as crónicas que no leito de morte o rei sabio perdoou a seu fillo e nomeouno sucesor.

Obras:

- En castelán
Gran impulsor do castelán que converteu en lingua oficial da monarquía, foi creador, inspirador e promotor de obras.
Impulsou a traducción de textos hebreos, gregos, latinos e mesmo árabes.
Tamén favoreceu a aparición do
Fuero Real (1255)
Libros del Saber de la Astronomía (entre 1255 – 1259): Son quince.
Las Siete Partidas (1256 – 1265): Nome polo que é máis coñecido el Libro del Fuero de las Leyes e que provén da división en sete partes fundamentais de Dereito.
Tablas astronómicas alfonsíes (1262 – 1272)
General Estoria (1272 – 1284)
Libro de ajedrez, dados y tablas ou Lapidario (1276 – 1279)
Creou a Escola de Traductores de Toledo: grupo de estudosos cristians, xudíos e musulmáns, que desenrrolaron unha importantísima labor científica e cultural.
Tamén acolleu na súa corte a trobadores perseguidos polo rei de Francia, italianos, cataláns, etc. e congregou unha parte da xeración intermedia dos poetas galego-portugueses.
- En galego
Sen embargo deixou algo marxinada a nosa lingua, quizais por problemas que tivera coa diocese compostelá, coa que mantivo frecuentemente pelexas, chegando a ignorar o tema xacobeo e mesmo a lle atribuir á Virxe milagres nos que popularmente interviñera o Apóstolo.
Dende finais do s. XII por excelencia da lírica en terras peninsulares era o galego, acudiu a nosa lingua para a súa inspiración poética. Escribiu moi pouco en galego.
1 cantiga de amigo (antigamente de autoría disputada con Sancho I de Portugal)
4 cantigas de amor
35 textos satíricos
4 tenzóns.
Onde verdadeiramente sobresaiu foi na poesía de tema relixioso coa creación das Cantigas de Santa María.

Cantigas de Santa María

Son 420 composicións, elaboradas dende 1264 ata 1283 nas que pretende honrar a figura da Virxe María.
A maioria delas, 360, son narracións de milagres da Virxe; 43 cancións líricas de loor a nai de Xesús; 12 conmemoracións de festas marianas e 5 de festas do Noso Señor. Ademáis levan unha presentación, un prólogo e un epílogo en verso do propio rei.
Nacen como unha obra de propaganda do Rei Sabio, que debido as súas pretensións imperialistas e a rivalidade coa Igrexa debía mostrar prestixio e o poder da corte toledana.
No tocante a súa autoría, debemos supoñer que non todas son obras de Alfonso X. De feito téndese a lle atribuir ó rei a autoría dun pequeño grupo, as restantes foron compostas polos seus colaboradores.