ESCRITORES GALEGOS

MANUEL PARDO DE ANDRADE

Vida:
Manuel Pardo de Andrade, tamén coñecido como León de Parma, Pardo de Chas ou Vardo de Chaz, naceu en Dorneda, Oleiros (A Coruña) no 1760.
De familia fidalga, de condición de segundón destinarono a ingresar na orde dos Agostiños os quince anos; ó ter unhas dotes intelectuais boas os superiores destinarono a estudiar Teoloxía en Salamanca (1780 – 1782), despois foi enviado a Roma onde obtivo un grado académico para poder ensinar como lector de Humanidades, Física e Moral en Ancona ata 1787. Volta a España no 1767 e pide a seculación coa excusa da súa mala saúde que obtivo no 1792. Sirve como capelán no segundo batallón do rexemento de infantería de Guadalajara durante once anos.
Retirado ó Pazo de Xaz (Oleiros, A Coruña) co grao de capitán entón empeza a Guerra da independencia.
Constitue o revolucionario Club de la Esperanza que reúnanse no bar coruñés do mesmo nome. Coa caída do réximen constitucional líbrase da horca e vaise a Inglaterra e terminou en París, alí tópase con Leandro Fernández de Moratín e cásase con Rosa Hardy coa que tivo dúas fillas. Volta de novo a Galicia no 1820. Despois volve a irse a Inglaterra, de alí a Bruselas e tamén viaxa a Alemania e Inglaterra todo por motivo de obter a residencia e garantir a subsistencia.
Cun pasaporte obtido en Bruselas encontrábase en Paris coa muller e as fillas cando morreu de cólera no 1832.

Obras:
- La conversione di Sant’Agostino: Tragicomedia feita en italiano (teatro).
- Ponse ó frente do Diario de La Coruña (1808 – 1809): primer periódico político apoiado pola Xunta de Galicia.
- Dirixe un Semanario Político, Histórico y Literario de La Coruña (1809 – 1810)
- Publica Reflexiones sobre la mejor constitución posible en España (1811)
- Colabora en El Ciudadano por la constitución (1812 – 1814)
- Atribuenselle folletos anónimos como o Juicio imparcial sobre la conducta del obispo “que fue” de Orense ou Principios elementales que han de servir de gobierno a la comisión de las tres Juntas reunidas en Galicia, León y Asturias (1811)
- El pueblo gallego no hizo gestion alguna para que el supremo Gobierno restablezca el Tribunal de la Inquisición (1812)
- Os rogos d’un gallego establecido en Londres, dedicados os seus paisanos para abrilles os ollos sobre certas iñorancias, e o demais que verá o curioso lector (1813): romance de cego
- Poesías (1820)
- Os artículos do Diario de Madrid (1794 – 1800)

RECEITA

PISTO DE VERDURAS

Ingredientes

500 gramos de calabacins.
500 gramos de tomates.
500 gramos de pementos.
250 gramos de cebolas.
4 culleradas de aceite de oliva.
2 dentes de allo.
Sal.

Elaboración
1.- Nunha tixola ponse o aceite de oliva e cando está quente engadeselle a cebola picada moi fina, o allo e o perexil, también picados.
2.- Partense os pementos y quitaselle a semente, cortanse en pedaciños e engadeselle na tixola. Todo xunto deixase rehogar tapado e a lume suave.
3.- Quitaselle os calabacines a pel, partense a cuadriños e poñense nunha cazola.
4.- Escaldanse os tomates con auga fervendo durante dous minutos, quitaselle a pel e a semente e cortanse en pedaciños.
5.- Únense os calabacins na cazola, engadeselle o refrito da tixola e todo xunto deixase cocer lentamente e tapado ata que estén no seu punto aprox. uns 45 min.


Observacións
Aplicacións: Primer plato
Preparación: 1hora e 15 min., aprox.
Cocción: 45min.
PAX: 4 personas
Anotacións: Así só, é de primer plato, pero póde acompañar a ovos fritidos ou carne e pescado a prancha, entón seria de segundo. As posibilidades son infinitas, ademáis para agora o verán, é un prato moi agradable.

PERSOEIROS

ANTOLIN FARALDO

Antolin Faraldo Asorey nace en Betanzos no 1822. Bautizouse na parroquia de Santa María de Azogue. Fillo de Feliciano Vicente Farado, escribano de números e de Francisca Asorey Canda, ten dous irmáns máis, Tiburcio e José.
Na súa nenez en Betanzos transcurre nun ambente cristián e monárquico. Na xuventude estudia en Santiago de Compostela, Mediciña, entre os anos 1835 – 1842 e obtivo o título de Bacharelato.
Na Academia Literaria onde lee libros e coñece a realidade de Galicia, ademáis coñece a Benito Vicetto, Neira Mosquera, Pío Terrazo, o mestre Ramón del Sagra e relacionase con eles, entusiasmándose das súas galeguismo ideas.
No 1842 colabora como periodista no Recreo Compostelano sobre temas literarios relacionados con Galicia e coa relixión católica.
No 1843 incorpórase a Diputación Arqueológica Gallega.
No 1845 dirixe o periódico El Porvenir onde mostra abertamente o seu pensamento liberal galego, considerando a Galicia: “Unha provincia autónoma, administrativa e cultural e propoñendo a reconstrucción da patria gallega”.
Sentía a necesidade de crear unha cidade popular que fora a capital da Galiza e xuntar as forzas sociais, políticas, literarias, comerciais e industriais galegas que impulsaran o movemento político do provincianismo galego que sustituíra ó Reino de Galicia.
Quería unha nova organización territorial de provincias e tribunais de xustiza, xa que a Constitución liberal de 1812 dividira en comarcas, concellos e parroquias; en sustitución do antigo Reino de Galicia, dividido en cinco provincias eclesiásticas: Lugo, Tui, Santiago de Compostela, Ouense e Mondoñedo e da abolición da jurisdicción foral dos señoríos.
Esta organización territorial leva a cabo o político liberal ilustrad, Javier de Burgos, no 1833, establecendo en 49 provincias imitando a división territorial francesa, despois de moitas tentativas anteriores.
No 1846, Antolín Faraldo únese ó pronunciamento liberal progresista do comandante Solís. Constituese unha Xunta Superior Provincial de Galicia do cal o presidente e o secretario son Pío Rodríguez Terrazo e Antolín Faraldo respectivamente.
No 1846, meses despois, firman un manifesto en contra do goberno que está, pero fracasa ese pronunciamento polas forzas liberais moderadas do xeneral Narváez, presidente do Goberno do Estado español.
Así o comandante Solís e a súa plana maior do mando son executados en Carral o 26 de abril do 1846.
Antolín Farado e os seus compañeiros partidarios exilianse a Portugal, onde permanecen ata ser amnistiados no 1847.
Faraldo vaise a Madrid, onde escribe varios artículos de carácter progresista no diario Europa e tamén en varios periódicos galegos coma Boletín Mercantil e Industrial de Galicia.
No 1848 decide fixar a residencia en Granada por razóns de saúde, onde morre en 1853.

ESCRITORES GALEGOS

BENITO VICETTO

Vida:
Benito Vicetto Pérez naceu no Ferrol (A Coruña) no 1824.
Seu pai José A. Vicetto, italiano xenovés, era armador, dono e capitán dun barco casou en segundas nupcias con Josefina Pérez. Benito foi bautizado en S. Xiao de Ferrol. Quedou orfo na súa nenez e quedou ó coidado de súa nai. Tiña unha irmá.
Ingresa os 12 anos no Colexio de Gardas Marinas e Pilotos de Arsenal do Ferrol, abandonando por razóns de diñeiro.
Ingresa de soldado no servicio militar, tendo que ir a primeira guerra carlista (dura sete anos). Ó seu término accede ó Real Corpo de Alabardeiros onde permanece ata 1850, pasando a ser oficial de prisións en diversas cidades españolas.
En 1868 co triunfo dos liberais progresistas nomeano director da Fábrica de Moeda de Juvia (Ferrol) onde estivo ata pasar a ser empregado de Facenda Pública na Coruña ata pouco antes da súa morte.
Moi enfermo, regresa a Ferrol e morre, con só 59, no 1878, sendo enterrado no ceminterio da cidade natal.

Obra:
A producción novelística de Benito Vicetto é moi importante.
“El caballero verde” (1844): Tiña 16 cando a escribiu e foi a súa primeira novela romántica e que trata do s. XIV, onde transcurre no mosteiro de Sobrado dos Monxes.
Colabora nos periódicos ferroláns El Ferrolano e Aguila.
En Madrid colabora nos primeiros periódicos ilustrados, El Museo de las Familias e Semanario Pintoresco Español.
En Sevilla nos periódicos, Telégrafo, Eco de la Juventud e La Aurora.
En Extremadura manda diversos artículos a El Jévora en Badaxoz.
Entre 1854 e 1856 dirixiu o periódico El Clamor de Galicia onde facia unha chamada en pro do rexionalismo galego.
En1861 participa no Xogos Florais de Galicia coa poesía “Al enamorado Macías”, que obtivo o segundo premio.
Escribe “Historias de Galicia” (1865 – 1874): Consta de sete tomos e é iniciada coa prehistoria e termina co reinado de Isabel II.
En 1869 colabora co periódico Brigantiño.
Tamén escribiu:
“Los Hidalgos de Monforte” (1851): Escribiuna en Sevilla e foi moi eloxiada pola crítica, e nara o enfrentamento entre o conde de Lemos, fiel a raíña Isabel cos irmandiños acaudillados polo mariscal Pardo de Cela.
“El arquero y yo” Un drama e é unha novela canallesca ambentada no s. XIV.
“Ecos del alma” (1869): Gran recopilación de poesias.
“El último Roade” “Víctor Basben-Páginas de vida íntima” (1874)
“Los Reyes Suevos en Galicia” “El Lago de Limia” (1861)
“Crónicas Galaicas” “El caballero de Calatrava” “Angel de mi amor”
“Araceli-Recuerdos de Coruña” “Amores del conde Basben” “El cazador de fantasmas”
“Corona de fuego” “El conde de Amarante” (1872)
“Horas de insomnio” “Crónicas españolas” (1851): Colección de lendas.
“Cristina” (1852)
“Rogin Rojal o el paje de los cabellos de oro” (1855)
“Historia de una calavera” “Magdalena-Páginas de una pasión” (1861)
“La Baronesa del Frige” “Las tres fases del amor” (1867)
“Las aureanas del Sil” “Tradiciones feudales de Galicia”
Ainda que a súa maior obra foi en castelán tamén escribiu en galego , só tres poemas e un sen título.
Os poemas son:
“Cantigas de Boboriños”
“Ti e eu”
“Sono dunha noite de vran”

UNHA ESCAPADIÑA

O CASTRO DE SANTA TEGRA

INTRODUCCIÓN
Situado no monte de Santa Tegra a 341 m. de altitude, no concello de A Guarda (Pontevedra).
O contorno do monte de Santa Tegra conforma un xacemento arqueolóxico, no que se encontra o castro, Castro de Santa Tecla ou Santa Tegra, e é o máis visitado dos castros galegos.
Foi declarado Monumento Histórico Artístico Nacional no 1931 e tamén é considerado Ben de Interés Cultural.
Tamén encontránronse petroglifos feitos 2000 anos antes da ocupación dos castros.

XENTES DOS CASTROS.
Según a interpretación dos arqueólogos trataríase dun pobo de estructuras igualitarias, é dicir, construccións de tamaños semellantes, pacíficos e vivían da agricultura; tamén comercializaban, pois acharonse moitos productos foráneos.

ESTRUCTURA DO CASTRO
- A muralla: A muralla servía para delimitar o terreo do castro co entorno,
ademáis de facer as funcións defensivas.
Está feita de cantería unida con barro, non pasa dos 160 cm. de grosor. Tiña dúas portas de acceso: a do norte e a do extremo meridional.
- As casas: Casi todas delas son de plantas circulares ou ovaladas e teñen
esquinas en forma de arcos. O grosor das paredes son duns 40 cm. de media. A maioria son de pequenas dimensións.
Moitas presentan un vestíbulo de acceso que é unha influenza do mediterráneo.
- Os petroglifos: onde se levantou o poboado encontraronse restos de pinturas de
2000 anos antes.
Hoxe atopamos a Laxa Sagrada ou Laxa do Mapa que está situada na parte alta do monte, está composta por espirais, círculos concéntricos e trazos lineais máis ou menos paralelos.
Cerca desta encóntrase outra rocha con gravados similais. Estos gravados non teñen nada que ver co castro, son da etapa final do neolítico galego

O MUSEO
Fixeron este museo debido a que cando o arqueólogo, Ignacio Calvo, excavou en Santa Tegra (1914 – 1923) expoñera nun simple local de A Guarda.
Está na cima do monte e foi deseñado polo arquitecto Antonio Palacios e inagurado no 1953.

FESTAS POPULARES

25 de Xullo

 Introducción
O 25 de Xullo de cada ano, coincidindo coa festividade de Santiago Apóstolo, Galicia enteira celebra o seu Día Nacional ou Día da Patria Galega. Tamén coñecida como Día de Galicia.
Ésta é unha festa de reivindicación política, onde os galegos conmemorámolo noso autogoberno.
Celébrase actos institucionais coma a ofrenda ó Apóstolo Santiago, que ademáis é patrón de España dende hai séculos. Tamén as manifestacións que organizan os partidos nacionalistas ou as ofrendas florais no Panteón dos Galegos Ilustres; ademáis dos relixiosos como a tradicional misa na honra de Rosalía de Castro.
Coincidindo co 25 de Xullo só cando cadre en domingo, convértese en Ano Santo Compostelán. Durante o Ano Santo todos os cristiáns que confesan e visitan a catedral gañan as indulxencias plenarias polas que se lle concede a remisión dos seus pecados.

 Historia
- Orixe
Puido ser en orixe unha celebración pagá celta reconvertida polo cristianismo.
Nun 25 de Xullo…
Do ano 893 foi cando o rei Alfonso III doalle a igrexa de Santiago da vila de Areas.
No 1311 Fernando IV concedelle ao arcebispo de Santiago o señorío sobre a cidade.
As orixes da celebración como tal desta xornada remóntase ao 1920, ano da II Asamblea Nacionalista que organizan as Irmandades da Fala como acto de afirmación da nosa identidade colectiva. Nesta asamblea acordan institucional o “Día da Patria o 25 do mes de Santiago”.
Fanse os seguintes anos 1921 – 1922, pero coa dictadura de Primo de Rivera impide as celebracións ata 1931. Retoman de novo todo e no seu discurso defínena así: “O Día de Galicia. O día da Nosa Fala Nacional”.
Son anos dunha ilusión ata que chegue o Estatuto do 1936.
- Franco e Galicia.
Pero no 1936 chega a guerra e trae silenzos e oscuridade. A mediados do século recupérase a misa, en galego, na honra de Rosalía.
Na longa noite de pedra tamén as sociedades galegas que están na emigración manteñen os homenaxes e a luz acesa para recordar.
A finais da década dos 60, as organizacións nacionalistas comezan a convocar concentracións en Compostela o 25 de Xullo.
Nos 70 convocan as concentracións sobre a soberania nacional.
No 1973 utilizan por primeira vez o termo Día da Patria Galega.
- Actualidade.
Dende a instauración da democracia e a promulgación do Estatuto de Autonomía, organizacións e institucións públicas programan todo tipo de conmemoracións nestas datas.
Bandos municipais chaman os veciños a celebrar o Día e a colocar a bandeira o mesmo 25 De Xullo en rúas e balcóns.

 Cita.
“A festa maior de Galicia, a festa de todos os galegos” Castelao.

ESCRITORES GALEGOS

Francisco Añón

Vida:
Francisco Añón Paz naceu no lugar de Boel, concello de Outes (A Coruña) no 1812.
Era fillo de Fernando Añón e Vicente Paz, os dous labradores e veciños de Outes.
Bautizaron o neno o capelán de Outes, Xosé A. Cernadas e foille de padriño o párroco de Outes, Francisco Osorio. Quizáis este último foi quen lle ensinou as primeiras letras a Francisco Añón.
Añón entrou no Seminario de Santiago o ano da fundación deste (1829) polo arcebispo de Santiago, frei Rafael Vélez, e acadou o título de bacharel en Filosofía no 1833. Ademáis estudio cinco anos de Teoloxía, pero deixouno e acadou o título en Leis no 1843 e o de licenciado, días despois.
En 1846, Añón viaxou a Lisboa, non porque estivera implicado no levante militar (foi o ano do movemento galeguista que rematou cos mártires de Carral) senón que foi traballar cun primo nunha librería. Dise que Francisco Añón acompañou a un lord inglés, como secretario por Francia, Italia e Andalucía (non está documentado, pero Añón escribiu sobre as viaxes).
Sospeitase que nos anos 1853 e 1854 o poeta está vivindo en Sevilla e dá clases de francés e italiano. Pero no 1857 está en Madrid, ainda que eses anos fixera algunhas viaxes a Galicia.
En 1872 traballou como auxiliar e despois de oficial de arquivos e cesou en 1873.
Dende entón viviu pobre e morreu pobre.
Morre en Madrid no 1878.

Obra:
Francisco Añón escribiu na súa vida en galego, castelán e portugués. Ainda que non publicou ningunha obra en vida, deixou os poemas ciscados en xornais e outros nas mans de amigos e parentes que lle adicara, éstes últimos serán poemas inéditos).
Unha vez morto os seus contemporáneos foron recollendo a súa obra.
Según se ten entendido a súa obra consta de:
39 poemas en galego
107 en castelán - e –
7 en portugués
Os poemas de Francisco Añón, a maioría, están cargados de humor e de sátiras. O máis importante da súa obra, son os poemas que canta a Galicia, como patria da infancia, “Recordos da infancia” (1845): Un poema extraordinario e conmovedor; e aqueles nos que describe costumes galegos, “Alma en pena” (1860), “O magosto”, “A leiteira”.
No que se refire a poemas de circunstancias, escribiu varios poemas deste tipo en galego. Estas obras están dedicadas a amigos, familiares reais ou imaginarios ou persoeiros da época (os reis), nestes poemas atopamos moitas veces o humor e a ironía.
Tamén consérvanse de Añón poemas amorosos, ainda que non son moitos. Entre eles están “Amor apresurado” (1869) ou “A Sabeliña”.
Se por algo foi coñecido Francisco Añón foi por ser o poeta dos himnos, destacando o “Himno á agricultura” (1873) e o “Hymno dos povos” (en portugués): himno revolucionario que supuxo a súa expulsión de Portugal.
Tamén poemas dedicados a Galicia, que son catro: tres escritos en galego e un en castelá:
1._ “O recordo a Galicia” (1857): É unha obra de 48 versos que o tema principal e a exaltación de Galicia, centrándose nos seus recordos da infancia. Para o autor, Galicia é unha especie de paraíso onde pasou os seus momentos máis felices.
A composición ten un destacado ton biográfico. Ademáis dos recordos da infancia, o poeta fala dalgúns lugares que visitou ao longo da súa vida (Lisboa, Francia e Italia).
2._ “A Galicia” (Ay esperta, adorada Galicia): Grazas a este poema Añón gañou o primeiro premio nos Xogos Florais da Coruña en 1861, ainda que non lle gustou nada en absoluto.
O poema está escrito en oitavas italianas e comeza coa cita dunha balada popular. De novo aparece a exaltación de Galicia como paraíso da infancia. Ainda que neste poema varía algo, xa que nesta composición aparece a denuncia política e social. Tamén aparece outro soño do poeta que era voltar a Galicia.
3._ “Á Galicia” (Dos teus recordos vivo ¡Galicia encantadora!): Esta composición foi escrita en Madrid pouco antes de morrer en 1877. Compúxose en quintetos e tamén aparecen os tópicos da paisaxe e da esperanza no progreso. Neste poema faise máis evidente o desexo de poder regresar a Galicia antes de morrer, pois presentía que lle quedaba pouco tempo de vida.
4._ “A Galicia, visitada por el Rey Don Amadeo I” (1872): Esta obra é a única con este tema e está escrita en castelán, só polo título pódese ver que é unha obra de ton patriótico. Clasificaríase como poema de circunstancias. Neste poema o autor fala de que o país ten un grande futuro por diante. Hai unha referencia ao novo sistema político.