RECEITA

RECEITAS DO ENTROIDO

FILLOAS (receita base)
Ingredientes:
500 gr. de fariña
2 ovos
70gr. de manteiga.
1 l. de auga ou leite (se queren ½ l. de leite e ½ l. de auga)
Sal, ralladura de limón e de laranxa.
Anaco de touciño.
Elaboración:
1._ Facer un volcán coa fariña tamizada e engadirlle a manteiga derretida e fría, os ovos batidos, as ralladuras de limón e laranxa e un pouco de sal.
2._ Cando esté mezclado engadir a auga pouco a pouco para non facer bolos, e deixala non moi líquida, para que discurra pola tixola.
3._ Untar a tixola cun pouco touciño e engadir un pouco de mestura e deixar que molle o fondo da tixola, deixar que se faga a lume lento e cando estea coller coas puntas dos dedos e darllela volta para facerse polo outro lado.
4._ Repetir ata terminar coa mestura.
5._ As filloas poden acompañar ao cocido ou poden ser de postre neste caso sustituese o sal por azucre, a auga polo leite e o touciño por manteiga, así pode acompañarse de nata, froitas, mermelada…

ORELLAS
Ingredientes:
300 gr. de fariña
2 ovos
20 gr. de manteiga
20 gr. de azucre en po
Unha copiña de anís
Sal e aceite
Elaboración:
1._ Formar un volcán coa fariña e engadir os ovos batidos, anís, manteiga e o sal.
2._ Amasar a masa ata que todo os ingredientes estean ben repartidos. Deixar repousar 1 hora na neveira.
3._ Dividir a masa en 2 bolas e estira co rolo cada anaco de masa ata convertela nunha lámina.
4._ Nas láminas facer triángulos e o que seria a base do triangulo corta cun coitelo un pouco. Así cando teñades que engadilas na tixola colledes o triángulo e enrroscadelo e ponse así na tixola.
5._ Quentades o aceite, engadides a masa e cando estea dourada pòlos dous lados poñedela nunha bandexa con papel antigraso. Ó final espolvorease con azucre en po.

FESTAS POPULARES

O ENTROIDO

* ORIXE DO ENTROIDO
A palabra entroido deriva do latín "introitos" que significa “entrada” ou “comezo” da primaveira.
Non se sabe con certeza a súa orixe, algúns din que é tradición celta, outros que eran adoracións os deuses Baco ou Dionisos. Pero coa chegada do cristianismo moitas destas festas pagás foron cristianizadas. Deste xeito, estas celebracións que tiñan o significado de comezos da primaveira foron trocados pola despedida da carne antes do período de abstinencia da Coresma, que comeza o Mércores de cinza.

* GALIZA E O ENTROIDO
En Galicia o entroido celébrase dende sempre. Hai vilas na que teñen unha gran tradición coma Ourense e parte de Lugo, ata están considerados “acontecemento turístico nacional” polo Ministerio de Turismo.
O entroido en Galicia celébrase con características particulares, con disfraces e esmorgas moi diferenciadas entre as diversas vilas.
As características máis importantes son:
- As pantallas de Xinzo de Limia.
Os cigarróns de Verín
Os peliqueiros de Laza
Os zarramanculleiros en Cualedro
Os boteiros de Viana do Bolo, Manzaneda, Vilariño de Conso e O Bolo
Os chocallóns en Vilardevos… etc.
Son máscaras coloristas que cobren a cara, realizadas moitas en madeira que teñen como misión meter medo ou escorrentalas personas. Ainda que van en grupos, as súas performance (debuxos) son habitualmente individuais.
- Os Correos que van pola veciñanza ofrecendo cos “xenerais “ canten a cada unha das casas a cambio dunha doazon. Os xenerais van disfrazados con sombreiros, medallas e fitas que lembran de xeito choqueiro os uniformes do s. XIX, que frecuentemente deixan o rostro ó descuberto.
Nalgunhas das parroquias realizanse os encontros ou “altos” entre xenerais, facendo un repaso satírico da vida cotiá. Son o caso os Xenerais do Ulla ou da comarca do Deza.
- Tamén existen outros costumes:
_ As damas e galáns de Cangas e Vilaboa
_ Mecos bonitos e feos de Froxán das Viñas
_ O Oso de Salcedo en Salcedo (A Pobra do Brollón)
_ O merdeiro en Vigo
_ As madamitas e madamitos en Cotobade.

* A COMIDA DO ENTROIDO
O entroido é unha festa de comer e beber ata o límite. En Galicia a comida sempre foi un elemento fundamental, sendo o máis tradicional as filloas, a cacheira, a bica, as orellas, a androlla ou tamén os doces, os chourizos, o lacón, os grelos ou o ben querido cocido que son consumidos nestas datas do inverno.

* O CALENDARIO DO ENTROIDO
O entroido soe variar conforme a Pascua e a Coresma non tendo data fixa. Normalmente soe ser entre febreiro ou marzo, pero en algunhas vilas o entroido chega a durar cinco semans como no de Xinzo de Limia.
As súas partes fundamentais son:
_ Domingo Fareleiro ou Borrallento: A costume e que os veciños se manchen uns os outros con “borralla “ou “farelo” (a fariña de peor calidade).
_ Xoves de Compadres: Neste día realízase unha tradicional pelexa entre sexos. As mozas fabrican un boneco que representan os homes e tentan queimalo, mentres os homes loitan por llo roubar.
_ Domingo Corredoiro ou Oleiro: Tradicionalmente era cando se facía a corrida do galo; en Laza lánzase formigas enriba da xente e faise a farrapada (loita de farrapos enchoupados en lama ou esterco); en Xinzo de Limia celébrase o xogo das olas e trata en que os participantes se pasen olas de barro e a quen lle rompa debe pagar unha rolda.
_ Xoves de Comadres: O revés do de Compadres, neste caso son os homes quen fan os bonecos e elas intentan arrebatarllos.
_ Domingo de entroido: Comeza a festa maior.
_ Martes de entroido: En moitos lugares celébranse os “Testamentos” do entroido.
_ Mércores de Cinza: E a data na que todo remata e as aldeas enterran a sardiña.

ESCRITORES GALEGOS

MENDINHO (s. XIII ou s. XIV)

Vida
Mendinho, Mendiño ou Meendinho nomes que aparecen recollidos nos cancioneiros portugueses.
Pouco se sabe da vida deste xograr, a súa orixe non está clara, podía proceder do sur de Galiza. Pois a única cantiga que se conserva menciona a Illa de San Simón, en Redondela; outros opinan que podería estar relacionado coa cidade de Pontevedra, xa que o seu nome debeu ser Men, Meen ou Mendo pois nesa cidade existía unha rúa chamada dos Meendiños.
Obra
Da súa obra só coñecemos unha cantiga (nas cantigas medievais solían ser mariñeiras, entre elas a de Mendinho)
A súa cantiga de amigo está considerada entre as máis importantes da lírica trobadoresca galego -portuguesa. As súas composicións conservánse na Biblioteca Vaticana e na Biblioteca Nacional de Lisboa (Portugal).

JOHAN DE CANGAS (s. XIV)

Vida
Foi un trobador galego, probablemente procedía da zona de Cangas do Morrazo, debido a que era costume por o lugar de onde se era.
Obra
As súas composicións teñen como elemento importante o mar. Empregaba mozas namoradas como narradoras.
Conservánse tres cantigas de amigo (do subxénero de romaría) sobre o Santuario de S. Mamede do Mar (pertencente a Bueu).

MARTÍN CODAX (s. XIII)

Vida
Martín Codax ou Martim Codaz como aparece no Cancioneiro da Vaticana, foi un trobador galego, probablemente de Vigo.
Obra
As dúas características máis importates das súas cantigas foron:
A inspiración orixinal (o amor vulgar)
As súas composicións ademáis de seren transmitidas polos Cancioneiros foron recollidas no Pergamino Vindel o que nos indica a posibilidade de a música do autor.
Os poemas de Martín Codax que figuran no pergamiño son os seguintes (non teñen título, pero cítanse polo primeiro verso):
- Ondas do mar de Vigo.
- Mandad’ey comigo.
- Mha irmana flemosa treydes comygo.
- Ay Deus se sab’ora meu amado.
- Quantas sabedes amar amigo.
- En o sagrad’ en Vigo.
- Ay ondas que eu vin veer.
Existe un grupo de música antiga chamado Martín Codax, que interpreta música medieval e do Renacemento e que na súa discografía está formada por cantigas medievais de escarnio, cantigas de Santa María e, por suposto, de Martín Codax.

PERSOEIROS

MARÍA PITA
(A Coruña 1556? - Cambre 1643)

VIDA
Naceu arredor do ano 1556 no seo dunha familia modesta, co nome de María Mayor Fernández de Cámara y Pita.
No ano 1581 casou co carniceiro Xoan de Rois (morto no 1585), co que tivo unha filla: María Alonso de Rois, volveu a casar con outro carniceiro, Gregorio de Rocamonde (morto no 1589) sen fillos, despois voltou casar co mestre de navío andaluz, Sancho de Arratia, no ano 1590 e morreu no 1592 e tivo unha filla Francisca de Arratia e por último, co escudeiro da Real Audiencia, Gil Bermúdez de Figueroa, morto no 1613, co que tivo dous fillos, Xan e Francisco Bermúdez de Figueroa.
A súa vida estivo chea de numerosos pleitos dende débedas e apropiacións de bens, querelas criminais por insultos e agresións; por estes pleitos tivo que viaxar a Corte de Madrid, xa que fora condenada ao desterro, isto levouna a primeira vez no 1596 para solicitar a recompensa polos seus servizos durante o cerco inglés e a segunda no 1606, para confirmar diversas mercés reais (por exemplo licenza para exportar mulas a Portugal, exención da obriga de aloxamento de afectadapor un incendio na Cidade Vella da Coruña).
Faleceu no 1643 en Cambre, ainda que no seu testamento solicitaba ser enterrada no convento de Santo Domingo da Coruña. Conmemorase a súa memoria coa praza do concello na Coruña e unha estatua cunha chama sempre acesa.

O ATAKE DE FRANCIS DUKE.
O 4 de Maio do 1589 as tropas inglesas abriron unha fenda na muralla e comezaron o asalto da vella cidade dirixida polo alférez que, coa bandeira da resistencia na man logrou subir a parte máis alta da muralla. María Pita matou ó alférez inglés. Non se sabe, con qué arma foi coa que lle dou morte ó alférez; hai quen di que coa espada do propio marido (o segundo, Gregorio de Rocamonde, morto nese mesmo asalto), outros din que cos coitelos do negocio persoal e outros disparando. Con esa loita foi o que desmoronou a tropa inglesa e provocou a súa retirada, de máis ou menos 20.000 ingleses. Cando rematou a batalla axudou a recoller os cadaveres e coidar os feridos.

LENDA

LENDA DO APÓSTOLO SANTIAGO.

Conta a lenda que dous discípulos de Xacobe, Atanasio e Teodoro, colleron o corpo sen vida do seu mestre e lévano ó mar onde encontran unha barca sen tripulantes e lista para navegar. Fanse a mar sendo guiados por uns anxos ata as costas de Gallaecia. A súa chegada celébranse uns xogos con lanzas entre cabaleiros. Un deles cae ó mar desaparecendo nas augas e ante a atenta mirada de todos, reaparece xunto a barca, sen magulladuras, pero todo cuberto de conchas de vieiras, recibindo a bendición dos discípulos do apóstolo. En recordo a este milagro do santo, todos os peregrinos xacobeos levan conchas de vieiras nas súas vestimentas…
Mentres a barca seguía o seu camiño empurrada polo vento ata a desembocadura dun río e foi subindo polo cauce ata que se detivo nas areas da ribeira.
Os discípulos amarraron a barca nunha gran pedra labrada que resultou ser un altar pagano ou “Aras Solis”. Sacaron o corpo e depositárono sobre unha gran pedra que se fundiu e adaptouse a forma do corpo. Ante tal prodixo ese lugar cambio o nome romano polo de Pedrón, que despois transformaríase en Padrón.
Como alí non lles parecía un lugar apropiado para enterralo, un deles decidiu pedir axuda mentres que o outro quedaba acompañando o corpo do mestre.
Comezou a camiñar por un carreiro que partía do lugar no que estaban e seguiuno ata que o anoitecer viu ó lonxe unha luz. Dirixiuse cara o curuto dun outeiro e divisou unha construcción; chegou ata porta e chamou con forza.
Alí contestoulle a Raíña Lupa, pero quería quitalo de enriba, entón díxolle que fora ver o Sumo Sacerdote, Régulo, mentres que ela enviaba os seus soldados para apoderarse do corpo. Cando éstes chegaron o lugar do sarcófago, éste elevouse no ar e dirixiuse cara a cima do Picro Sacro. Sen atreverse a tocalo avisaron a Raíña do acontecido. Mentres o discípulo é apresado, pero logra escapar nunha noite cando apareceu dentro da cela unha luz coma de vagalume e abrindo un buraco nos muros permitiu saír o discipulo e abandoar a prisión.
Dirixiuse de novo pedir axuda a Raíña Lupa pidindolle un carro e un par de bois. A Raíña Lupa enviouno ó monte Illianus (Pico Sacro) onde pacen os bois soltos.
Polo camiño tópase cunha serpe que elimina facendo o sinal da cruz.
No prado encóntrase ante un novo engano da Raíña, xa que os animais eran salvaxes e arremeten contra él. Novamente ante o sinal da cruz os bois amansan…
Collendo dous animais que uniron o carro, voltaron o castelo da Raíña Lupa sin que ninguen guiasen os bois. A Raíña Lupa ante tales acontecementos fíxose bautizar alí mesmo, ofrecendo o castelo os discípulos que rechazaron dicindo que sería a vontade de Deus e non a do home a que decidise onde se enterraría o apóstolo.
Despois de dirixirse o Pico Sacro e recolle o sarcófago, deixaron que os bois guiasen o carro onde quixeran. Os animais detiveronse nun campo propiedade da Raíña chamado Libredón, que posteriormente sería “O campo da estrela” dando orixe a cidade medieval de Compostela.
Un ermitaño chamado Pelagio viu luces sobrenaturais ou chuvia de estrelas sobre o lugar cercano, tamén vistas polos veciños e fieis do poblado de San Fiz. Avisado o bispo de Iria Flavio (Padrón) ordenou excavar o lugar, encontrando un pequeño mausoleo de mármore contendo un sepulcro e un corpo que determinaron que se trataba do apóstolo Jacobo Boanerges (San Iacobo, Sant Jacob, San Yago, Santiago).

ESCRITORES GALEGOS

MANUEL CURROS ENRIQUEZ

Vida:
Manuel Curros Enríquez naceu en Celanova (Ourense) en 1851 e morreu na Habana (Cuba) en 1908.
Curros Enríquez marchou da súa casa con quince anos, pois estivera a vivir nun ambiente autoritario dominado pola figura do pai. Mudouse a Madrid onde fixo bacherelato e comezou a carreira de Dereito, que non chegou a rematar.
Participou na revolución de 1868 (para expulsar do trono a raíña Isabel II) aliándose cos republicanos, ideoloxía que sempre permanecería fiel.
Nese anos comezou colaborando na prensa madrileña; tivo que fuxir uns meses a Londres, ó voltar a Madrid comezou traballando como funcionario municipal.
En Madrid participou na sociedade galeguista “Galicia Literaria” onde coindiu con algúns intelectuais galegos que vivían alí.
En 1877 participou con “A Virxe do Cristal”, “O gueiteiro de Penalta” e “Unha voda en Einibó” nun concurso literario convocado en Ourense no que se premiaba con 2.000 reais ó mellor conxunto de tres poemas, que contase unha tradición, un tipo e unha costume de Galicia. Él foi o gañador co cal deulle a oportunidade de atopar un emprego en Ourense, de ese modo deixou Madrid para voltar a Galicia. Nese mesmo ano casou con Modesta Vázquez e tiñeron seis fillos.
Cos problemas que tivo co obispo de Ourense, uníronse problemas persoais e isto fixo que voltase a Madrid onde exerceu o periodismo.
En 1894 emigrou a A Habana onde fundou un periódico, “La tierra gallega” e traballou arreo a prol de Galicia e a súa cultura.

Obra:
A obra literaria en galego de Curros Enríquez está formada por dous libros e algúns poemas soltos compostos en diversas circunstancias.

- Aires da miña terra (1880)
Con este libro Curros Enríquez pretendía enviarlle a sociedade galega do seu tempo unha mensaxe libertadora, transformar a sociedade da incultura, actitude intransixente da Igrexa, o inxusto reparto da riqueza, a miseria…
Non esquencer os tres poemas escritos en 1877, para o concurso literario de Ourense, que se atopan neste libro:
A virxe do Cristal
Recrea con acerto a lenda popular da Virxe de Vilanova dos Infantes (Ourense) onde narra os desgraciados amores de Rosa e Martiño. É o segundo poema narrativo da historia da literatura galega.
Unha voda en Einibó.
O gueiteiro de Penalta.

- O divino sainete (1888)
Trátase dun longo poema que se divide en nove partes (unha introducción e oito cantos) onde nárrase unha imaxinaria peregrinación a Roma, a viaxe efectúase nun tren de sete vagóns, dos que cada un representan un dos sete pecados capitais.
A influencia de Dante é evidente dende o propio título (“Divina Comedia”).
Con este libro de poemas é como únese a liña satírica na literatura culta moderna en galego.

RECEITA

MENÚ DE REIS

AMEIXAS Á MARIÑEIRA
Ingredientes:
2 kg. de ameixas
2 cebolas grandes
3 dentes de allo
1 vaso de viño branco
perexil, pan relado e aceite de oliva.
Elaboración:
Lávanse ben as ameixas e póñense en abundante auga cun puñado de sal para que solten as areas, deixándose un par de horas e despois lávanse ben baixo a auga.
Nunca pota ponse o aceite e engádeselle a cebola picada ata que esté dourada; mentres pelamos os allos e majamolos nun morteiro con bastante perexil ata quedar moi desfeito.
Engadimos o majado a cebola dourada e deixamos dourar un pouco, entón engadimos as ameixas e tapamos a pota, deixando un par de minutos remexendo de cando en vez, regamos co viño branco e deixamos cocer 10 min; por último espolvoreamos con pan relado por enriba e movemos a pota para que ligue a salsa.
Rectificamos o sal (normalmente non lle fai falla pois xa teñen as ameixas)

FILETES DE LINGUADO EN SALSA DE BOLETOS
Ingredientes:
1 kg. de linguados
350 gr. de boletos (fungos)
1 cebola
¼ l. de fumet (caldo de peixe)
Viño branco, aceite de oliva, pementa, sal
Ensalada: leituga, tomate e cebola.
Elaboración:
Limpamos os linguados, quitándolle a cabeza e a pel e a espiña. Con éstes restos reservámolos e fileteamos o peixe.
Cos restos reservados poñémolos nunca pota con auga o lume e deixamos cocer, cando estea pasámolo polo colador. Así facemos o fumet.
Nunha tixola douramos a cebola e unha parte dos boletos (xa limpos e cortados en láminas) emgadimos o caldo e un pouco de viño, deixamos reducilo.
Pasamos a salsa pola batidora e despois colámola polo chino.
A parte nunha prancha ou tixola antiadherente cun pouco de aceite facemos os filetes de linguado.
Rehogamos os boletos que deixamos nunha tixola cun pouco aceite.
Nunha bandexa de sevir poñemos os filetes de linguado regados coa salsa de boletos, o seu carón os boletos rehogados.
Podemos acompañala cunha ensalada de leituga, tomate e cebola .

ROSCON DE REIS
Ingredientes:
1 kg. de fariña
225 gr. de manteiga
50 gr. de levadura
½ dl. de auga de azahar
5 ovos
225 gr. de azucre
1 copa de ron
Sal, leite, ralladura de limón e froita confitada
Elaboración:
Formar un volcán cun pouco de fariña e meter nel a levadura, amasalo facendo unha bola, deixar a bola en auga tempera ata que dobre o seu volume.
Prepara outro volcán co resto da fariña e engádelle o resto dos ingredientes menos a manteiga
Amasar ben e cando estea a bola de levadura xuntar as dúas masas e amasar ata que quede toda igual, agregar a manteiga derretida, pero non quente, seguir amasando ata que estea ben incorporada.
Poñer nunha estufa ou poñela nun sitio quente.
Amasar de novo e darlle forma de roscón.
Poñela de novo o quente.
Rectificar a forma e pintalo co ovo e poñerlle as froitas confitadas.
Meter ó forno a 175 º C.