ESCRITORES GALEGOS

ALFREDO BRAÑAS

Vida:
Alfredo Brañas Menéndez naceu en Carballo en 1859, fillo dun rexistrador da propiedade, pasou a súa infancia en Cambados. Estudio o bacharelato en Santiago de Compostela e despois dereito na universidade da mesma cidade. Trala morte de seu pai consegue acabar os estudios grazas a que un amigo de súa nai lle paga a carreira. Acabado os estudios volta a Cambados e traballa nunha notaria, en 1881 volta a Santiago para colaborar nun diario, El Libredón e comeza a exercer de avogado. Entre 1884 e 1885 foi secretario xeral da USC (Universidade de Santiago de Compostela).
Entre os anos 1885 e 1887 foi o director do diario El Libredón, pero acaba deixando polo carlismo declarado do xornal. En 1887 obtén a cátedra por oposición de dereito natural da Universidade de Oviedo e en 1888 marcha a Santiago para obter a cátedra de economía política desa cidade. En 1890 dáselle unha homenaxe en Santiago onde supón a primeira xuntanza de todos os galeguistas nun ambente de unidade.
Participa nos Xogos Florais de Tui no 1891, nos que fai un discurso por primeira vez en galego.
Foi un dos fundadores do Ateneo León XIII en Santiago en 1896.
A crise do 98 vaino apartar das súas ideas rexionalistas e vaino achegar ao carlismo.
Brañas falece no 1900, á idade de 40 anos. O seu corpo foi trasladado ó Panteón de Galegos Ilustres, onde xace nunha tumba coa seguinte inscripción:

Aquí yaz Alfredo Brañas Menéndez boo cristiano: agarimo d’a terra gallega sabio maeso na Escola compostelana. Deus ou teña no ceo. Naceu Janeiro 11.1859. Finou febreiro 21 – 1900.

Obra:
“El Principio Fundamental del Derecho” (1885)
“Fundamentos del Derecho de propiedad” (1887)
“El Regionalismo. Estudio sociológico, histórico y literario” (1889): Foi aceptado por todos os sectores do galeguismo como referente.
“La Patria Gallega” (1890): Nesta obra fala por primeira vez de Galicia como nacionalidade.
“La Renaixença” ou “La España Regional”: Son artigos que comparan os rexionalismo galegos e cataláns.
“Historia Económica” (1894)
“Curso de Hacienda Pública” (1896)
“La Voz de la Sangre y la Voz de la Patria”: Drama.

OS NOSOS CONCELLOS

SILLEDA

• DEMOGRAFÍA
- Concello: Silleda
- Provincia: Pontevedra
- Comarca: Deza
- Área: 168 km²
- Entidades de población: 33 parroquias.

• LÍMITES
A Serra do Candán, os montes do Chamor, San Sebastián de Meda e os ríos Ulla e Deza definen os límites do concello.

• CONCELLOS LINDEIROS
- Norte e o leste: Vila de Cruces
- Leste e o sur: Lalín
- Oeste: A Estrada e Forcarei.

• HISTORIA
A maior parte destas parroquias aparecen formando parte da jurisdicción do Trasdeza no s. XVII, que pertencían a provincia de Santiago.
A denominación Trasdeza aparece mencionada na Idade Media e en algúns documentos aparece a parroquia de Santa Maria de Cortegada.
Trasdeza aparece como denominación eclesiástica no 1645, designando un arciprestado do Deza, pertencente a diócesis de Lugo.
No actual territorio do concello houbo oito municipios constitucionais. Coa división municipal de 1835 o actual concello denominouse Chapa, establecendose unha pugna con Silleda pola capital e pola denominación do concello. Esta loita rematou no 1853 ao adoptarse como nome definitivo de Silleda.
Os primeiros rastros datados son da Idade do Bronce nos Campos de Mamoas. Da época castrexa son moitos restos encontrados como Castro de As Mamuelas (Refoxos) e da cultura romana consérvase algunha ponte coma a de Taboada.
Hai moita tradición histórica continuada na Idade Media coa fundación do Mosteiro de Carboeiro, construído polos condes D. Gonzalo e Dona Tareixa. O castelo de Cira onde na súa fortaleza foi escenario das loitas entre o arcebispo Diego Xelmírez e a raíña D. Urraca. No s. XIX xa derribado polos Irmandiños, presenciou a resistencia que o pobo fixo contra os franceses.
Tamén dis que na parroquia de Manduas foron acuñadas tres moedas visigodas do século VII.
Tamén houbo unha fortaleza en Chapa, pero edificáron enriba dela. Da fortaleza non queda nada nin rastro e atopar a parcela resulta difícil.
Ademáis o gravado de Castro Primadorna en Breixa que é Ben de Interés Cultural, declarado no 1974.
Os antecedentes históricos do concello de Silleda encontrámolos nos moitos castros repartidos por todo o municipio. Na parroquia de Silleda atopouse unha lápida adicada a LARIBUS VIÁLIBUS, a eidade protectora dos caminantes, indicando así que era unha zona tradicional de paso.
Todo o concelo foi escenario de feitos históricos na Idade Media.
O primeiro foi a fundación no século X da abadía de Carboeiro. No s. XI, Juan de Deza construiu o castelo de Cira que logo cedería a dona Urraca, co cal serviría para facerlle frente ao arcebispo Xelmírez. Do s. XI tamén destacan as igrexas románicas de Breixa e a de Taboada (s. XIII) e a de Ansemil (s. XIV) onde está enterrado o cabaleiro Diego de Deza.
No 1538, Pedro Mardones, maiordomo do arcebispo Pedro Sarmiento, intenta marchar contra o Conde Osorio de Moscoso en Chapa e Cira.
Nesta Idade Moderna e cando se construe o cruceiro barroco do centro do campo da feira da Bandeira (Manduas)
Na etapa contemporanea ten un interés marcado polo plan defensivo contra as tropas de Napoleón. Así en Marzo do 1809 reuníronse os párrocos de Abades, Fiestras, Grava, Cortegada, Oleiros, Refoxos, Ponte, Laro, Taboada, Rellas, Margaride, Negreiros, Ocastro, Silleda e Siador e con eles moitos veciños das parroquias, para acordar ir en contra da invasión francesa. Entón decidiron cubrir as pontes de Ledesma, Taboada, Carboeiro e Pereiro con 300, 2.000, 300 e 2.500 homes respectivamente nomeando comandante xeral das forzas a D. Bieito Martínez.
Neste concello tamen participaron polo apoio a causa Carlista, actuando nesta zona a partida de Goristide na primeira guerra (1833 – 1838) e na terceira fracción, constituída no 1873 con 25 homes (clérigos e estudantes) que foron desarticulados moi pronto, por unha denuncia imposta por uns veciños de aldeas preto do concello.

• PATRIMONIO ARTÍSTICO E HISTÓRICO
Abades: Conta cun famoso santuario adicado a Nosa Señora dos Desamparados, construído no s. XVIII e destaca a súa torre que é a máis alta da comarca, frente dela está a primitiva igrexa románica.
A igrexa parroquial de Santa María de Abades está considerada de Ben de Interés Cultural dende 1981.
Ansemil: Ten un templo románico que formaba parte dun mosteiro medieval do s. XI. Este templo garda o sepulcro de Diego Gómez de Deza.
O mosteiro medieval foi fundado como mosteiro dúplice. Consta de cabeceira formada por 3 pequenas absides rectangulares que se prolongan en 3 naves que confluen na portada. Os capiteis representan motivos fitomórficos, son tallas sinxelas.
Breixa: Están os Castros das penas e os gravados rupestres de Primadouro, éstes últimos están considerados de Ben de Interés Cultural dende 1974.
Tamén está a igrexa parroquial cun gran abside e os mellores capiteis da comarca.
Carboeiro: Está o Mosteiro de San Lourenzo, fundado no ano 936, polos conde do Deza: Gonzalo Betotiz e Tareixa Eiriz.
Trátase dun mosteiro benedictino de orixe románica do s. X. Restaurado recentemente. Ten unha igrexa coa arquitectura primitiva, unha calzada empedrada que chega ata ponte medieval, ten muíño e pombal. Situado nun outeiro rodeado polo río Deza cunhas vistas fermosas.
É un Ben de Interés Cultural dende 1931.
Cervaña: Igrexa parroquial construída no 1594 co patrocinio dos Fernández de Deza e Taboada, garda o sepulcro desta familia nunha capela gótica con portada plateresca.
Cira: Ten a torre fortaleza sobre o río Ulla, único vestixio dun castelo medieval derruido polos irmandiños, segue en pé a torre homenaxe. Ademáis foi escenario das loitas de dona Urraca e o arcebispo Xelmírez. Está considerado Ben de Interés Cultural (1995).
Pazo de Paizas: pertencentes os Bolaños, Temes e Ballesteros e inicia a ruta dos pazos do Ulla.
Cortegada: Está o Castro de Cora fortaleza prehistórica e tamén a capela neoclásica e outra en Os Chaos, cun cruceiro.
Chapa: Antano capital do Trasdeza, fotaleza e hospital de peregrinos a Santiago.
Castro a carón da igrexa parroquial. Anterga ponte medieval, romana na súa orixe sobre o río Toxa e a súa beira, atopamos dous muíños.
Tamén capela barroca da Virxen das Candeas.
Dornelas: Castro Lóbrego e numerosas mármores
Igrexa románica rural do s. XII.
Escuadro: Pazo de Cascaxide pertencente aos Espinosa, dispón dunha casa señorial e ten un ejemplar de torre cadrada e unha igrexa románica do s. XVII. Ten os escudos dos Deza e dos Mondragón. Tamén dispón dunha fervenza coñecida como Pena da Auga, que amorea auga de choiva no seu interior e que segundo a tradición cura as enfermedades da pel e dos ollos.
Anterga calzada romana que chega o desaparecido castelo de Férveda derruído no 1320. Igrexa románica do s. XII con fermoso baldaquiro e cruz de prata moi labrada.
Fiestras: Igrexa e cruceiro barrocos.
Casa do convento, en Maril, que pertence o mosteiro de Acibeiro como granxa.
Graba: Restos de explotacións mineiras no Coto do Castelo.
Conxunto megalítico do Monte Penido.
Laro: Castro preto da igrexa.
Pena das Cazolas con gravados rupestres.
Manduas: No lugar de Bandeira destaca a Casa da Viña casona con portalón almenado, na entrada ó patio hai unha escalinata, ten unha gran chimenea e unha capela adicada a S. Antón, na súa fachada ten un gran escudo coas armas dos Gil, Taboada, Luaces e o león colorado dos Valenzuela.
Igrexa parroquial con portada románica.
Margaride: Torre de Costela (s. XV), único exemplar gótico da fortaleza medieval.
Igrexa barroca moi sinxela.
Casa e taller do pintor Manuel Colmeiro (1901 – 1999).
Martixe: Conserva un antigo trillo de liño no río Toxa.
Moalde: Coto do Castro con lendas de mouros e tesouros.
Igrexa neoclásica con torre (1829).
Negreiros: Igrexa parroquial con elementos románticos: arco triunfal, capiteis e ábside. Ademáis ten un campanario gótico.
Ocastro: Debe o seu nome a un castro prehistórico.
Oleiros: Pazo da Marza dos Sánchez Cantón.
Castro de As Ordas e Montaz.
Igrexa con tiunfano románico e sepulcro medieval no atrio.
Pazos: Gran fervenza natural, o lugar coñecido como a Fervenza da Devesa, un dos saltos de auga naturais con máis beleza de Galicia. Ten 50 m. aprox. de caída. O seu entorno propicia ter flora e fauna autóctona.
Dende as fervenzas parte unha ruta de sendeirismo chamada Carreiro do Deza. Gran vista paisaxística.
Este entorno está declarado Espacio Natural Protexido.
Piñeiro: Coto do Castro, recinto prehistórico.
Pazo de Carricoba co seu escudo, portalón grande, pombal e demáis elementos propios das casonas fidalgas, que nalgún tempo pertenceu ó Marqués de Ribadulla (Vedra – A Coruña).
Ponte: Restos dunha ponte medieval.
Refoxos: Castro de As Mamuelas.
Excelente panorámica dende o Monte do Candán.
Rellas: Antergo Castro e Torre medieval.
Casona construida por Beltrán Legerán, de empate de chateau francés, con balconadas, xardíns e 22 fiestras na fachada.
Saidres: Castro en Cartemil e Casoutas.
Manantial de As Candeas de augas sulfurosas.
Siador: Santuario adicado a Nosa Señora da Saleta do ano 1863.
Mamoas e castros.
Os petroglifos na Pena do Encanto.
Silleda: Pazo de Trasfontao do s. XVIII, é un recinto amurallado con amplas chimeneas, un hórreo e un pombal. Tamén ten unha capela cos escudos dos Montenegros, Varela e Mosquera.
Igrexa parroquial neoclásica.
Taboada: Debe o seu nome a unha ponte de taboas reemplazada no 912 por outra medieval, unha das vías medievais máis importante da comarca e consta dun só arco.
A igrexa románica é de principios do s. XIII. Conserva elementos da súa antiga fábrica. Tamén ten un cruceiro xunto ó templo.
Xestoso: Castro coñecido como Eira dos Mouros a 630 m.
A beira do río Escuadro hai varios antergos muíños que forman pequenas fervenzas.
No alto do monte atopamos unha lagoa coñecida como a lagoa sagra.

• ESCUDO DO CONCELLO
O escudo do concello de Silleda foi doado no ano 1250 por Alfonso X, o Sabio, cando foi nomeado Rei de Castela, León e Galicia, polo apoio prestado na guerra que mantivo co seu irmán Juan.
SIGNIFICADO:
O León do escudo procede de León (o reino).
A cor verde que o rodea quere decir que foi doado.

• FESTAS DO CONCELLO
Festa da rosquilla en Abades.
Festa do polo asado en Taboada.
Festa do Lacon en Silleda.
Festa da paella en Cortejada.
Festa da carne ó caldeiro en Piñeiro.
Festa da cacheira en Lamela.
Festa da tortilla en Laro.
Festa da empanada en Bandeira (Manduas).
Festa da castaña en Breixa.
Festa da Saleta en Siador.

• PARROQUIAS
Santa María de Abades. San Pedro de Ansemil. Santiago de Breixa. Santa María de Carboeiro. San Mamede de Ocastro. San Salvador de Cervaña. San Cibrao de Chapa. Santa Baia de Cira. Santa María de Cortejada. San Martiño de Dornelas. San Salvador de Escuadro. San Martiño de Fiestras. Santa María de Graba. San Miguel de Lamela. San Salvador de Laro. San Tirso de Manduas. San Fiz de Margaride. San Cristovo de Martixe. San Mamede de Moalde. San Matiño de Negreiros. San Miguel de Oleiros. San Tomé de Parada. San Martiño de Pazos. San Xiao de Piñeiro. San Miguel de Ponte. San Paio de Refoxos. San Martiño de Rellas. San Xoan de Saidres. San Miguel de Siador. Santa Baia de Silleda. Santiago de Taboada. San Martiño de Vilar. Santa María de Xestoso.

RECEITA

TARTA DE SANTIAGO

Ingredientes:
100 gr. de fariña
250 gr. de azucre
4 ovos
100 gr. de manteiga
250 gr. de amendoa triturada ou en pó.
1 culler de levadura en pó.
2 taciñas de auga
Ralladura de limón
Azucre glass (para espolvorear)

Elaboración:
1._ Acender o forno e poñelo a 180º C
2._ Batir los ovos co azucre e cando comence a blanquear, engadir a manteiga derretida (morna), a fariña coa levadura en pó e a auga.
3._ Remexer pouco a pouco e cando estea ligada un pouco engadir as amendoas en pó e a ralladura de limón e mezclalo todo.
Verter a masa nun molde previamente engrasado con manteiga e engadido un pouco de fariña.
4._ Metelo no forno uns 30 min., aprox.
5._ Comprobar que a tarta está cocida, retirala do forno e deixala enfriar un 10 min., antes de desmoldala.
6._ Decorala con azucre glass.

Observacións:
Aplicacións: Postre.
Preparación: 50 min. aprox.
Cocción: 30 min. aprox.
PAX: 4 personas.
Anotacións: Hai variadas formas de facer está tarta.
Tamén pódese chamar “Tarta de amendoa” ou “Tarta Compostelana”

ESCRITORES GALEGOS

MANUEL PARDO DE ANDRADE

Vida:
Manuel Pardo de Andrade, tamén coñecido como León de Parma, Pardo de Chas ou Vardo de Chaz, naceu en Dorneda, Oleiros (A Coruña) no 1760.
De familia fidalga, de condición de segundón destinarono a ingresar na orde dos Agostiños os quince anos; ó ter unhas dotes intelectuais boas os superiores destinarono a estudiar Teoloxía en Salamanca (1780 – 1782), despois foi enviado a Roma onde obtivo un grado académico para poder ensinar como lector de Humanidades, Física e Moral en Ancona ata 1787. Volta a España no 1767 e pide a seculación coa excusa da súa mala saúde que obtivo no 1792. Sirve como capelán no segundo batallón do rexemento de infantería de Guadalajara durante once anos.
Retirado ó Pazo de Xaz (Oleiros, A Coruña) co grao de capitán entón empeza a Guerra da independencia.
Constitue o revolucionario Club de la Esperanza que reúnanse no bar coruñés do mesmo nome. Coa caída do réximen constitucional líbrase da horca e vaise a Inglaterra e terminou en París, alí tópase con Leandro Fernández de Moratín e cásase con Rosa Hardy coa que tivo dúas fillas. Volta de novo a Galicia no 1820. Despois volve a irse a Inglaterra, de alí a Bruselas e tamén viaxa a Alemania e Inglaterra todo por motivo de obter a residencia e garantir a subsistencia.
Cun pasaporte obtido en Bruselas encontrábase en Paris coa muller e as fillas cando morreu de cólera no 1832.

Obras:
- La conversione di Sant’Agostino: Tragicomedia feita en italiano (teatro).
- Ponse ó frente do Diario de La Coruña (1808 – 1809): primer periódico político apoiado pola Xunta de Galicia.
- Dirixe un Semanario Político, Histórico y Literario de La Coruña (1809 – 1810)
- Publica Reflexiones sobre la mejor constitución posible en España (1811)
- Colabora en El Ciudadano por la constitución (1812 – 1814)
- Atribuenselle folletos anónimos como o Juicio imparcial sobre la conducta del obispo “que fue” de Orense ou Principios elementales que han de servir de gobierno a la comisión de las tres Juntas reunidas en Galicia, León y Asturias (1811)
- El pueblo gallego no hizo gestion alguna para que el supremo Gobierno restablezca el Tribunal de la Inquisición (1812)
- Os rogos d’un gallego establecido en Londres, dedicados os seus paisanos para abrilles os ollos sobre certas iñorancias, e o demais que verá o curioso lector (1813): romance de cego
- Poesías (1820)
- Os artículos do Diario de Madrid (1794 – 1800)

RECEITA

PISTO DE VERDURAS

Ingredientes

500 gramos de calabacins.
500 gramos de tomates.
500 gramos de pementos.
250 gramos de cebolas.
4 culleradas de aceite de oliva.
2 dentes de allo.
Sal.

Elaboración
1.- Nunha tixola ponse o aceite de oliva e cando está quente engadeselle a cebola picada moi fina, o allo e o perexil, también picados.
2.- Partense os pementos y quitaselle a semente, cortanse en pedaciños e engadeselle na tixola. Todo xunto deixase rehogar tapado e a lume suave.
3.- Quitaselle os calabacines a pel, partense a cuadriños e poñense nunha cazola.
4.- Escaldanse os tomates con auga fervendo durante dous minutos, quitaselle a pel e a semente e cortanse en pedaciños.
5.- Únense os calabacins na cazola, engadeselle o refrito da tixola e todo xunto deixase cocer lentamente e tapado ata que estén no seu punto aprox. uns 45 min.


Observacións
Aplicacións: Primer plato
Preparación: 1hora e 15 min., aprox.
Cocción: 45min.
PAX: 4 personas
Anotacións: Así só, é de primer plato, pero póde acompañar a ovos fritidos ou carne e pescado a prancha, entón seria de segundo. As posibilidades son infinitas, ademáis para agora o verán, é un prato moi agradable.

PERSOEIROS

ANTOLIN FARALDO

Antolin Faraldo Asorey nace en Betanzos no 1822. Bautizouse na parroquia de Santa María de Azogue. Fillo de Feliciano Vicente Farado, escribano de números e de Francisca Asorey Canda, ten dous irmáns máis, Tiburcio e José.
Na súa nenez en Betanzos transcurre nun ambente cristián e monárquico. Na xuventude estudia en Santiago de Compostela, Mediciña, entre os anos 1835 – 1842 e obtivo o título de Bacharelato.
Na Academia Literaria onde lee libros e coñece a realidade de Galicia, ademáis coñece a Benito Vicetto, Neira Mosquera, Pío Terrazo, o mestre Ramón del Sagra e relacionase con eles, entusiasmándose das súas galeguismo ideas.
No 1842 colabora como periodista no Recreo Compostelano sobre temas literarios relacionados con Galicia e coa relixión católica.
No 1843 incorpórase a Diputación Arqueológica Gallega.
No 1845 dirixe o periódico El Porvenir onde mostra abertamente o seu pensamento liberal galego, considerando a Galicia: “Unha provincia autónoma, administrativa e cultural e propoñendo a reconstrucción da patria gallega”.
Sentía a necesidade de crear unha cidade popular que fora a capital da Galiza e xuntar as forzas sociais, políticas, literarias, comerciais e industriais galegas que impulsaran o movemento político do provincianismo galego que sustituíra ó Reino de Galicia.
Quería unha nova organización territorial de provincias e tribunais de xustiza, xa que a Constitución liberal de 1812 dividira en comarcas, concellos e parroquias; en sustitución do antigo Reino de Galicia, dividido en cinco provincias eclesiásticas: Lugo, Tui, Santiago de Compostela, Ouense e Mondoñedo e da abolición da jurisdicción foral dos señoríos.
Esta organización territorial leva a cabo o político liberal ilustrad, Javier de Burgos, no 1833, establecendo en 49 provincias imitando a división territorial francesa, despois de moitas tentativas anteriores.
No 1846, Antolín Faraldo únese ó pronunciamento liberal progresista do comandante Solís. Constituese unha Xunta Superior Provincial de Galicia do cal o presidente e o secretario son Pío Rodríguez Terrazo e Antolín Faraldo respectivamente.
No 1846, meses despois, firman un manifesto en contra do goberno que está, pero fracasa ese pronunciamento polas forzas liberais moderadas do xeneral Narváez, presidente do Goberno do Estado español.
Así o comandante Solís e a súa plana maior do mando son executados en Carral o 26 de abril do 1846.
Antolín Farado e os seus compañeiros partidarios exilianse a Portugal, onde permanecen ata ser amnistiados no 1847.
Faraldo vaise a Madrid, onde escribe varios artículos de carácter progresista no diario Europa e tamén en varios periódicos galegos coma Boletín Mercantil e Industrial de Galicia.
No 1848 decide fixar a residencia en Granada por razóns de saúde, onde morre en 1853.

ESCRITORES GALEGOS

BENITO VICETTO

Vida:
Benito Vicetto Pérez naceu no Ferrol (A Coruña) no 1824.
Seu pai José A. Vicetto, italiano xenovés, era armador, dono e capitán dun barco casou en segundas nupcias con Josefina Pérez. Benito foi bautizado en S. Xiao de Ferrol. Quedou orfo na súa nenez e quedou ó coidado de súa nai. Tiña unha irmá.
Ingresa os 12 anos no Colexio de Gardas Marinas e Pilotos de Arsenal do Ferrol, abandonando por razóns de diñeiro.
Ingresa de soldado no servicio militar, tendo que ir a primeira guerra carlista (dura sete anos). Ó seu término accede ó Real Corpo de Alabardeiros onde permanece ata 1850, pasando a ser oficial de prisións en diversas cidades españolas.
En 1868 co triunfo dos liberais progresistas nomeano director da Fábrica de Moeda de Juvia (Ferrol) onde estivo ata pasar a ser empregado de Facenda Pública na Coruña ata pouco antes da súa morte.
Moi enfermo, regresa a Ferrol e morre, con só 59, no 1878, sendo enterrado no ceminterio da cidade natal.

Obra:
A producción novelística de Benito Vicetto é moi importante.
“El caballero verde” (1844): Tiña 16 cando a escribiu e foi a súa primeira novela romántica e que trata do s. XIV, onde transcurre no mosteiro de Sobrado dos Monxes.
Colabora nos periódicos ferroláns El Ferrolano e Aguila.
En Madrid colabora nos primeiros periódicos ilustrados, El Museo de las Familias e Semanario Pintoresco Español.
En Sevilla nos periódicos, Telégrafo, Eco de la Juventud e La Aurora.
En Extremadura manda diversos artículos a El Jévora en Badaxoz.
Entre 1854 e 1856 dirixiu o periódico El Clamor de Galicia onde facia unha chamada en pro do rexionalismo galego.
En1861 participa no Xogos Florais de Galicia coa poesía “Al enamorado Macías”, que obtivo o segundo premio.
Escribe “Historias de Galicia” (1865 – 1874): Consta de sete tomos e é iniciada coa prehistoria e termina co reinado de Isabel II.
En 1869 colabora co periódico Brigantiño.
Tamén escribiu:
“Los Hidalgos de Monforte” (1851): Escribiuna en Sevilla e foi moi eloxiada pola crítica, e nara o enfrentamento entre o conde de Lemos, fiel a raíña Isabel cos irmandiños acaudillados polo mariscal Pardo de Cela.
“El arquero y yo” Un drama e é unha novela canallesca ambentada no s. XIV.
“Ecos del alma” (1869): Gran recopilación de poesias.
“El último Roade” “Víctor Basben-Páginas de vida íntima” (1874)
“Los Reyes Suevos en Galicia” “El Lago de Limia” (1861)
“Crónicas Galaicas” “El caballero de Calatrava” “Angel de mi amor”
“Araceli-Recuerdos de Coruña” “Amores del conde Basben” “El cazador de fantasmas”
“Corona de fuego” “El conde de Amarante” (1872)
“Horas de insomnio” “Crónicas españolas” (1851): Colección de lendas.
“Cristina” (1852)
“Rogin Rojal o el paje de los cabellos de oro” (1855)
“Historia de una calavera” “Magdalena-Páginas de una pasión” (1861)
“La Baronesa del Frige” “Las tres fases del amor” (1867)
“Las aureanas del Sil” “Tradiciones feudales de Galicia”
Ainda que a súa maior obra foi en castelán tamén escribiu en galego , só tres poemas e un sen título.
Os poemas son:
“Cantigas de Boboriños”
“Ti e eu”
“Sono dunha noite de vran”